ملایر

حمید عبدلی

 

 

 

 

 

 

 نام ملایر:

زبان‌شناسان نام ملایر را به معنی «آشیانه عقاب، سرزمین آتش» دانسته‌اند. جمعی از زبانشناسان ملایر را این گونه نیز توصیف کرده اند: مل+آیر مل به معنی سرزمین، آیر بهمعنی آریایی؛ سرزمین آریایی ها و نیز ملایر در زمان قدیم به نام "مال آگر"به معنای خانه آتش نامیده می‌شد، به جهت وجود آتشکده معروف دوره مادها که اکنون در تپه قدیمی "نوشیجان"واقع است, ونیز در زمان حمله اعراب به ایران ، هنگام عبور ازاین منطقه به آب دست نیافتندوبه همین دلیل آن را(ماء لایری) آب دیده نشده خواندند.

 

 تاریخ ملایر:

هنگامی که آریایی ها از سرمای شمال روسیه (سیبری) به سرزمین ایران کوچ کردند ،یکی از اقوام آنها به نام ماد که قوی ترین قوم آریایی بود درناحیه غربی ایران کنونی ساکن شدند و آغازگر تاریخ ایران باستان گردیدند.

این قوم جنگاور و دامپرور بودند و سرزمین تازه را که سرسبز و گرم بود بهشت رؤیای خودیافتند.بعدها قوم ماد کشور ماد یا ماه را در باختر ایران بنا کرد و نخستین تمدن های انسانی را تشکیل داد

بنا بر آثار به جای مانده در همدان کنونی و گفته های بزرگ‌ترین تاریخ نگار ایران باستان پایتخت کشور ماد هگمتانه یا اکباتان(همدان کنونی)بوده است.بر این اساس ملایر و نواحی نزدیک به این شهر از اهمیت خاصی برخورداربوده اند.در این دوران ملایر به علت اهمیت ترابری و جغرافیایی موقعیتی ویژه داشت.باورود مادها به این منطقه و تشکیل حکومت توسط آنها در ملایر نیز قلعه‌ها و مرکز هایجمعیتی به وجود می‌‌آید که قلعه‌ها حافظ امنیت و حکومت بودند و مرکزهای جمعیتی روستا هایی کوچک بودند که با توجه به حاصلخیزی ملایر و آب و هوای مناسب آن به دامداری،کشاورزی و صنایع ابتدایی مشغول بودند.

از حوادث مهمی که در عهد ساسانیان درملایر اتفاق می‌‌افتد یکی شکست خسرو پرویز از بهرام چوبینه در ناحیه شهر کنونی ملایر و دیگری مخفی شدن یزدگرد سوم هنگام حمله اعراب در قلعه ای بر کوهی در چندکیلومتری شهر کنونی ملایر که هنوز به کوه یزدگرد مشهور است می‌‌باشد.

پس از کشته شدن نادرشاه افشار ،کریم خان زند(وکیل الرعایا) که یکی از سرداران اعظم او بود به پادشاهی رسید.قوم زندیه از ملایر به شیراز مهاجرت کرد و پس از به قدرت رسیدن قاجار مجبور شد از شیراز به ملایر باز گردد. قوم زند قبل از رسیدن به قدرت در جنگ های دیگری رشادت خود را به اثبات رسانده بودند مثل جنگ با عثمانی و افغان ها. از این رو سران قاجار برای جلوگیری از شورش مجدد طایفه زند سعی در کنترل آنها می نمایند. فتحعلی شاه قاجار، (دولتشاه) شاهزاده قجر را والی کرمانشاه کرد و دولتشاه در ملایر اقدام به تاسیس دارالحکومه نمود. بدین وسیله ایل زند تحت نظر قرار گرفتند و ملایر نام دولت آباد به خود گرفت. این زمان مقارن است با سال 1224 هجری شمسی. فتحعلی شاه قاجار از دختران سران ایل زند بنام مریم بیگم دختر شیخعلیخان زند زنگنه که سردار بزرگ کریمخان بود پسری به نام شیخ علی میرزا( شیخ الملوک) داشت که او را همراه کارداران و ملازمان به سمت ملایر روانه داشت تا به عنوان حاکم ملایر در شهر تازه تاسیس مستقر گردد. پس از او سیف الدوله فرزند عضدالسطان پسر بزرگ فتحعلیشاه حاکم همدان،لرستان و ملایرشد و این زمان حکومت او مقارن است با سلطنت ناصرالدین شاه و مظفرالدین شاه قاجار.

شکل گیری شهر ملایر :

هستهٔ اولیهٔ شهر ملایر، قلعهٔ بهرام چوبین است. این دژ یکی از پایگاه‌های مهم نظامی بهرام چوبین سردار نامی خسرو پرویز ساسانی بوده است. بهرام چوبین مدت کوتاهی هم شاهنشاه ایران شد. قلعهٔ بهرام چوبین در خیابان وفایی ملایر واقع شده است و به عنوان هسته اولیهٔ شهر ملایر شناخته می‌شود. هرچند امروزه با توسعهٔ شهر ملایر، قلعه بهرام چوبین در زیر خیابان و خانه‌های منطقه مدفون شده است، [پس از آنکه ایل زند دوباره به ملایر وارد شدند، در کنار قلعه چوبین، قلعه‌ای ساختند که بعدها به قلعه زندیه معروف شد.[

در شمال و شمال غرب، بقایای قلعه زندیه و قلعه چوبین بوده است که هر یک از این دو محله به سمت مرکز شهر کنونی توسعه یافته‌اند و به بخش مرکزی تازه ساز شهر وصل می‌شدند

 جاذبه های باستانی وگردشگری ملایر:

 آتشکده وقلعه باستانی نوشیجان

این تپه در 25 کیلومتری جاده ملایر-همدان بر روی صخره طبیعی مشرف برجلگه شورکات قرارگرفته ودارای دیدگاه وسیع وچشم اندازی زیباست که بدون شک درهزاره اول ق .م بعلت سرسبزی وطراوات خاصی که این جلگه داشته موردتوجه اقوام ماد قرارگرفته است چیزی که براهمیت این تپه  می افزایدمعماری آن است ، چراکه معماری خاص دوره ماد و قبل از هخامنشیان را برای ما روشن می سازد . با توجه به شواهد وعناصر معماری کاوش شده ازاین تپه ماد ها ازآن بعنوان قلعه نظامی استفاده می کردند.طبق بررسیهای انجام شده توسط دیویداستروباخ باستان شناس انگلیسی درنتیجه این حفاریها ، سه طبقه 1 و2 3 برای این تپه شناسایی شدطبقه اول رابه مادها ازنیمه دوم قرن هشتم تانیمه اوائل قرن ششم قبل ازمیلاد و طبقه دوم رابه هخامنشیان وطبقه سوم رابه ساسانیان نسبت می دهندبقایای آثاری که ازاین تپه بدست آمده دربرگیرنده معماری مادهاست که شامل :

 1-بنای قدیمی جبهه غربی تپه که نخستین آتشگاه است ، بقایای یک آتشدان درجبهه جنوبی نشانگرمراسم نیایش آتش میباشداتاق معبدبصورت شمالی-جنوبی ساخته شده است ودربدنه مخروطی شمالی آن سه طاقچه بطور نامحصوص دیده میشوددرحاشیه جنوبی معبدبقایای یک سکوی برجسته وجود داردکه احتمالاً شالوده پایه ستونهای معبد بوده است آخرین تاریخ استفاده ازاین بنای تاریخی همزمان با دگرگونی معماری دراین تپه وایجادتالارستون دار درشرق میباشد.

2-تالارستون دار (آپادانا) : این تالار بر روی سکوی خشتی قرارگرفته است تالارهای ستون دارفوق یعنی آپادانا ، نودین تپه وتپه نوشیجان با تالارهای اوراتویی که در آلتین تپه آسیای صغیربدست آمده قابل مقایسه هستندواحتمالاً تاثیرپذیری ازهنرمعماری ((اوراتو)) ساخته شده است

3-معبداصلی : شکل معبدبصورت نیم چلیپا بوده وباهمان عناصر معماری دژ ساخته شده است در زاویه شمالی سرسرا پایه آتشدانی وجود داردکه ازسه بخش کاملاً مشخص ساخته شده است بایدخاطرنشان کرداین نوع آتشگاه ازنظر پلان دراکثرآتشگاه های دوره ساسانیان بچشم میخورد.

4-اتاقهاوانبارها : این بخش دومین اثر مهم تپه نوشیجان راتشکیل می دهد که در شرقی ترین قسمت تپه قرارگرفته ودارای حصار ، بارو،اتاقهای مسکونی وانبارمیباشد.

5-تونل : دربخش شمالی تالارستون دار و درامتدادشرق وغرب حفره ای سردابی شکل کنده شده که درعمق 3 متری به صخره منتهی میشود با توجه به شکل تونل بنظرمی رسدکه کارمعماری پایان نیافته وازاین جهت میتوان استنباط کردکه احداث آن درآخرین دوره سکونت دراین تپه صورت پذیرفته وازطرفی احتمالاً ایجادآن تپه جنبه امنیتی داشته است .

 

 بازار قدیمی ملایر

قدمت هسته اولیه بازار ملایربه زمان شیخ الملوک (فرزندفتحعلی شاه قاجار) میرسدکه شامل دو راسته شمالی جنوبی وشرقی غربی میباشدسبک معماری آن اصیل وسنتی است وسخت تحت تاثیرالگوهای بازار دوره صفویه وزندیه (بازاروکیل) قرارگرفته است بازارملایربه شیوه خطی وارگانیک ساخته شده ودارای در ورودی است .بازاراصلی دردوره شیخ الملوک بناشده وافرادی چون مهرعلیخان وابوالقاسم خان نوردی ومیرفتاح آن راگسترش داده اند.

درقسمت انتهایی وشمال شرقی بازارخان کاروانسرای خان میباشد . در دوره قاجاریه حوضی در وسط مهمانسرا بوده و در قسمت شمال غربی این سرا برف انداز واقع شده است که اختصاص به ریختن برفهای بام داشته است .

 کاروانسرای میرفتاح

به کاروانسرای حلاجها معروف است که درغرب راسته اصلی بازارملایرتوسط دالانی با طاق ضربی به آن متصل شده وسایرکاروانسراها باآجرخشت وملاط گل ساخته شده است .

 کاوانسرای شیخ الملوکی

بنیانگذارآن شیخ الملوک بوده این کاروانسرا درشمال غربی راسته اصلی بازارتوسط شیخ الملوک ساخته شده که قدیمترین کاروانسرای بازارملایربوده ودرحال تخریب میباشد.

 دریاچه مصنوعی ومجتمع تفریحی کوثر

این مجموعه که درابتدای ورودی شهرستان ملایر ، میدان کوثراحداث شده است شامل دریاچه ای مصنوعی بمساحت تقریبی 2 هکتار،باغ پرندگان ،سکوی چشم انداز ،دریاچه ،آبشار،مسجدکوثر،مجموعه فرهنگی وامکانات قایق رانی میباشد.

 باغ سیف الدوله

یکی از قدیمی ترین بوستانهای طبیعی غرب کشور بوستان سیفیه ملایر است که در شمال شرقی این شهر در دامنه کوه گرمه قرار گرفته ودر مساحتی در حدود 10 هکتار بنا شده است . این بنا در سال 1304 توسط سیف الدوله (نوه فتحلیشاه ) در زمان حکومتش بر ولایت ملایر و تویسرکان احداث شد . یکی از علل بوجود آمدن این بنای قدیمی بدین شرح بوده است :

 

در زمان قاجاریه شهرستان ملایر شهر جدیدالتاسیسی بوده است وفاقد امکانات رفاهی لازم بوده است.بنابراین حاج سیفدواله تصمیم به احداث این پارک تفریحی گرفت .

دلیل دیگر اینکه آب وهوای گرم موجب شد که سیف الدوله زمینی خریداری و از مهندسین ایتالیایی برای احداث باغ با موافقت ناصرالدین شاه کمک گرفت ،این پارک دارای درختان چنار کهنسال برای ایجاد سایه ،حوضچه ها و آبنما وجنگل مصنوعی بر روی تپه ها می باشد .

این بوستان دارای دو استخر است ودارای مسجدی است که توسط سیف الدوله احداث شده است وساختمانی که ظاهرأ محل سکونت بانی آن بوده است.از آنجایی که مهندسین آن ایتالیایی بوده اند این پارک به شکلهای صلیبی وبیضی ساخته شده است و آب مورد نیاز آن از طریق احداث قناتی در 8 کیلومتری زرک توسط مقنیان یزدی از کوههای اطراف به محوطه پارک انتقال یافت .

 مقبره سیف الدوله

این نوع مقبرها از نوع مقابر غیر مذهبی بوده است ودارای پلان چهار ضلعی است .چهار ظلعی گنبد دارای پیشینه دو گانه است که یک بخش آن همان آتشکده ساسانیان و یا چهار طاق است و یکی به دوره قاجاریه وحتی بعد از آن میرسد. دراین مقبره علاوه بر قبر سیف الدوله قبرامیرالمؤید و نوه سیف الدوله وهفت قبر دیگر در آنجا قرار دارد.

تپه سیاه چقا

تپه در 25 کیلومتری ملایر واقع شده است با ارتفاعی در حدود 12 متر ،که سفالهای سطحی آن نشان میدهد این مکان باستانی متعلق به هزاره اول قمری است.

 تپه پری

اثر این تپه طبق حفاریهای انجام شده به هزاره اول ق.م میر سد آثار آن مربوط به قبور می باشد وسبک توفین در این قبور بیانگر فرهنگ گذشته ودوره پیش از تاریخ می باشد.

  تالاب فصلی آقا گل

تالاب فصلی وطبیعی آقا گل در حد فاصل استان مرکزی وهمدان در1 کیلومتری جنوب شرقی روستای کرد خور (اسلام آباد)قرار دارد که از بخش جوکار قابل دسترسی می باشد .آب این تالاب از حوضه رودخانه قره چای در دشت کمیجان تأ مین می شود .

آبگیری تالاب از اواخر آذر ماه آغاز وتا ا واسط خرداد ماه پایان میپذیرد .وسعت آن در حدود 600 هکتار میباشد و عمق آن از 1 تا 6 متر متغیر است ودر فصلهای پر آب به 15 کیلومتر هم میرسد ودر مسیر مهاجرت پرندگان شمالی که از روسیه ،قفقاز وشبه جزیره اسکاندینا وی جذب این تالاب میشود قرار دارد که عمده آنها از اردک،غاز ،فلامینگو ، مرغ باران ،حواصیل و… می باشد .

تپه گوراب

قلعه گوراب بنایی مرتفع در جوار روستای گوراب و5 کیلومتری جاده ملایر به اراک واقع شده است که واجد ارزش تاریخی است ومتعلق به دوره ساسانیان ویا اشکانیان بوده است . سفالهای کشف شده از این تپه موید این مطلب است. قدمت این دژ را میتوان به شرح زیر ذکر کرد:

1-لایه های زیرین تپه به ما قبل تاریخ حدود هزاره چهارم قبل از میلاد

2-لایه های میانی به دوره تاریخی هزاره اول قبل از میلاد

3-لایه های فوقانی مربوط به دوره اسلامی از جمله ایلخان میباشد

مهمترین اثر تاریخی خرابه های دژ گوراب است که در 12 کیلومتری جنوب ملایر قرار گرفته است . اثر تاریخی دیگر قلعه چوبین ومقبره مجاور است که بنام قلعه بلنده و امام زاده غریب در جنوب شرقی میباشد.

 برج بید کرپه

این برج در 40 کیلومتری جنوب شهرستان ملایر در روستای بید کرپه وسطی قراردارد . این برج خشتی وگلی در محله چال خانقلی شهر واقع شده است وقدمت ان به حدود 700 سال قبل از آن میرسد . این برج در حدود ارتفاعی به اندازه 16 متر  و در 4 طبقه می باشد.

طبقه اول مستقیمأ بر روی صخره بنا شده است و مصا لح آن از قلوه سنگها می باشد .طبقه دوم دارای ارتفاع 3 متر و طبقه چهارم نیز با انواع طاقچه ، شومینه ، تیرکش ،وسقف نظام یافته است و درجنگ جهانی اول در حمله  روسها طبقه بالایی آن به توپ بسته شد.

قلعه سلیمان خان بور بور

مساحت آن در حدود یک هکتار است . زمان ساخت آن مشخص نیست اما از کتیبه های داخل روستا قدمت آن به 1285 بر می گردد .که مربوط به اوایل حکومت قاجار میباشد. تعداد برجها ده عدد بوده که حدودأ فاصله برجها از یکدیگر 45 مترمیباشد.

در محوطه درونی حصار سه قلعه جداگانه ای وجود دارد . قلعه شمال شرقی مربوط به محمد خان زندیه و مصطفی خان بوده است . وقلعه حسین خان بور بور تنها قلعه ای بوده که با این وسعت شناخته شده است ودارای تزئینات آجر کاری و معرق کاری است که معماری آن به دوره قاجاریه برمیگردد.

 خانه قدیمی لطفعلی خان

این عمارت قدیمی از دوران قاجاریه باقی مانده و در خیابان شهید مصطفی خمینی ملایر واقع شده است این بنا دارای سه قسمت ،اندرونی، اصطبل بوده که تنها بخش حسینه سالم مانده است. این بنا در حدود 150 سال پیش ساخته شده است ودارای حوض خانه ، طاق نما ، دربهای چوبی ارسی و شیشه های رنگی است که در حال حاضر به موزه ملایر تبدیل شده است .

 خانه قدیمی منصوری

این خانه در بلوار سیف الدوله ملایر واقع شده است که متعلق به مرحوم عبدالصمد منصوری است ودارای ساختمانی در حدود 2850 متر است .

زیر بنای ساختمان470 متر وحیاط آن 2380 متر میباشد . این بنا در دو طبقه ساخته شده که طبقه زیرین تمامأ‌ با طاقهای ضربی و خشتی ساخته شده است.

آرامگاه یوشع پیامبر

این بنا درفاصله 55 کیلومتری غرب ملایر و 12 کیلومتری شرق دهستان سفید کو واقع شده که مقبره حضرت یوشع از انبیاد بنی اسرائیل است که به بابا حسین نیز معرفی شده است

آرامگاه سام و حام

این بنا در شهر سامن واقع شده استکه ارامگاه فرزندان حضرت نوح بوده اندو نام سامن برگرفته از نام این دو "سامحین"است

یخچال میر فتاح

این بنا در شهر ملایر  است که از این بنا برای ذخیره سازی یخ استفاده می شده است

 

مینی ورد ملایر (پنجره‌ای به سوی دنیا)

اولین مینی ورد خاورمیانه و چهارمین مینی ورد جهان است که پس از کشورهای ژاپن، بلژیک و چین در ایران و در شهر ملایر ساخته می‌شود.

نمونه این پروژه در ایران و خاورمیانه وجود ندارد و ساخت این مینی ورد با بهره‌گیری از شهر بروکسل بلژیک ساخته خواهد شد. در این پروژه ۱۳۸ اثر تاریخی ملی و جهانی در مقیاس یک دهم ساخته می‌شود که ۱۵ اثر از این تعداد، از آثار تاریخی جهان هستند.

از جمله آثار در حال ساخت می‌توان به برج ایفل، اهرام ثلاثه و تاج محل هندوستان به عنوان چند اثر مهم جهانی که در مینی ورد به نمایش گذاشته می‌شود اشاره کرد. با آغاز به کار این پروژه عظیم در ملایر نه تنها مردم این شهرستان بلکه تمام مردم ایران می‌توانند چندین اثر تاریخی مهم جهان و ایران را از نزدیک و در ابعاد کوچکتر ببینند.

همچنین ساخت پرسپولیس تخت جمشید، حافظیه، برج آزادی، آرامگاه باباطاهر و بسیاری دیگر از آثار تاریخی ملی را از دیگر آثار در نظر گرفته شده برای نخستین مینی ورد ایران اعلام کرد. مینی ورد در قسمت شرقی شهر ملایر در حال ساخت می‌باشد.

 زیستگاه حیات وحش لشگر در

این منطقه حفاظت شده در شرق و جنوب شرقی ملایر از زیستگاهای مهم بز کوهی ،کل ، قوچ ، ومیش به شمار میرود .مساحت منطقه در حدود 16 هکتار است که در میان دو رشته کوه بلند واز تپه ماهورهایی موسوم به کوه سرده و آهنگران تشکیل شده ودارای چشمه های دائمی و فصلی متعددی میباشد .

 شهر زیر زمینی سامن

شهر زیر زمینیشهری زیر زمینی پنهان در جنوب غربی شهرستان ملایر و در بخش سامن واقع شده است. باستان شناسان هسته اولیه شهر را متلعق به قبل از دوره اشکانیان میدانند که در طول تاریخ به وسعت آن افزوده شده است در حال حاضر اطلاعی از تاریخ دقیق این شهر مرموز در دست نمیباشد اما طبق بررسی های اولیه احتمال میرود قدمت این مکان به قبل از سلسله اشکانیان باز گردد. احتمالا وسعت این شهر در زمان مهرداد یکم در حدود (از ۱۶۰ تا ۱۳۰ پیش از میلاد) به بیشترین حد خود رسیده باشد و برای انجام مراسم مذهبی درست شده باشد. وسعت این شهر بیش از ۳ هکتار برآورده شده است که در حال حاضر حدود ۲۵ اتاق این شهر کشف شده است.به علت رطوبت زیاد بخش عظیمی از این مکان هنوز در دل سنگ ها پنهان باقی مانده است.بخش های کشف نشده عموما در عمق ۶ متری و بعضا بیشتر قرار دارند که کار را برای باستان شناسان سخت میکند.این مکان به مرور در دوره های تاریخی وسعت گرفته و اتاق ها و راهرو های این شهر قدمت ها متفاوتی دارند.به نظر میرسد آنچه در حال حاضر از این مکان کشف شده تنها بخش کوچکی از این شهر باشد. به احتمال زیاد این فضا نخستین بار به منظور انجام مراسم مذهبی خاصی، احتمالاً میترائیسم،بر پایه پرستش «میترا» ایزد ایران باستان و خدای خورشید، مورد استفاده بوده شواهد و مدارک موجود حاکی از آن است که مراسم مذهبی به صورت پنهانی در زیر زمین انجام می‌گرفته است و برخی از کانال های این فضا احتمالا برای تدفین قربانیان مذهبی و یا بزرگان ادیان مورد استفاده قرار میگرفته.شهری زیر زمینی پنهان در جنوب غربی شهرستان ملایر و در بخش سامن واقع شده است. باستان شناسان هسته اولیه شهر را متلعق به قبل از دوره اشکانیان میدانند که در طول تاریخ به وسعت آن افزوده شده استدر حال حاضر اطلاعی از تاریخ دقیق این شهر مرموز در دست نمیباشد اما طبق بررسی های اولیه احتمال میرود قدمت این مکان به قبل از سلسله اشکانیان باز گردد. احتمالا وسعت این شهر در زمان مهرداد یکم در حدود (از ۱۶۰ تا ۱۳۰ پیش از میلاد) به بیشترین حد خود رسیده باشد و برای انجام مراسم مذهبی درست شده باشد. وسعت این شهر بیش از ۳ هکتار برآورده شده است که در حال حاضر حدود ۲۵ اتاق این شهر کشف شده است.به علت رطوبت زیاد بخش عظیمی از این مکان هنوز در دل سنگ ها پنهان باقی مانده است.بخش های کشف نشده عموما در عمق ۶ متری و بعضا بیشتر قرار دارند که کار را برای باستان شناسان سخت میکند.این مکان به مرور در دوره های تاریخی وسعت گرفته و اتاق ها و راهرو های این شهر قدمت ها متفاوتی دارند.به نظر میرسد آنچه در حال حاضر از این مکان کشف شده تنها بخش کوچکی از این شهر باشد. به احتمال زیاد این فضا نخستین بار به منظور انجام مراسم مذهبی خاصی، احتمالاً میترائیسم،بر پایه پرستش «میترا» ایزد ایران باستان و خدای خورشید، مورد استفاده بوده شواهد و مدارک موجود حاکی از آن است که مراسم مذهبی به صورت پنهانی در زیر زمین انجام می‌گرفته است و برخی از کانال های این فضا احتمالا برای تدفین قربانیان مذهبی و یا بزرگان ادیان مورد استفاده قرار میگرفته.

  بام ملایر

یکی از مکان‌های دیدنی این شهر است که ۴۶۰ وسعت داشته در قسمت شرقی این شهر ملایر قرار دارد.

سایر جاذبه ها:

مسجد جامع شیخ الملوک - چشمه کوره-دره گاو شمار(گو شمار)-چشمه تهی- دره بید-چهل گزی( کوه جواد )- چشمهمین جایی- دره هروهر- غار دره بید-خانه مصدق الممالک -قلعه چوبین-برج خانقلی-شهرویرانه علی آبادمسجد عاشورا

 

سوغات ملایر:

سوغات ملایر شامل انگور ،کشمش سبزه ،شیره ،خشکبار ، بادام ،گردو ، عسل ، با سلق و … میباشد .

                                 

صنایع دستی:

گیوه بافی و آجیده بافی:

یکی دیگر از صنایع دستی رایج در استان همدان گیوه بافی است که تعدادی از روستا ها به تولید آن می پرذازند .گیوه نوعی کفش نرم ، مقاوم سبک ،خنک و ارزان است که رویه آن از نخ پنبه ای تابیده شده و زیر آن از چرم و یا آجیده انتخاب می شود .

صنعت قالی بافی:

 در ملایر از پیشینه ای دور برخوردار است . اکثر قالیها در قطعات زرع و نیم زرع و دو زرعی و قالیچه میباشد وبندرت فرش بزرگ بافته می شود . در شهرستان ملایر و روستاهای اطراف تعداد زیادی قالی می بافند . نقشه هایی که در ملایر وروستا های اطراف آن بافته میشود در حال حاضر بسیار کمیاب است .

مبل و منبت کاری:

فهرست آتار ملی ثبت شده ملایر

نام اثر در فهرست آثار ملی ایران نشانی شمارۀ ثبت تاریخ ثبت قدمت
تپه نوشیجان ملایر دهستان حرمرود علیا، روستای شوشاب ۷۶۳ ۱۳۴۶/۱۱/۰۳ ماد ـ هخامنشی ـ ساسانی
تپه شوشاب بخش جوکار، دهستان حرمرود، روستای شوشاب ۷۶۴ ۱۳۴۶/۱۱/۰۳ پیش از تاریخ
تپه باستانی انوج بخش سامن، دهستان سفید کوه روستای افوج ۱۰۳۹ ۱۳۵۳/۱۲/۲۴ هزاره ۶ و ۵ ق‌م‌
تپه جوراب ۱۲ کیلومتری ملایر ۱۰۴۲ ۱۳۵۳/۱۲/۲۴ هزاره ۴ ق‌م‌
مسجد جامع شیخ الملوک جنب بازار کفاشها ۱۲۸۶ ۱۳۵۵/۰۸/۱۰ قرن ۱۳ (۱۲۳۶ ق) 
تپه نامیله (ملایر)  بخش مرکزی، دهستان موزران، روستای نامیله ۲۱۳۲ ۱۳۷۷/۰۷/۱۲ هزاره ۲و۱ ق‌م‌
مسجد سیف الدوله ضلع شمالی پارک سیفیه ۲۲۵۸ ۱۳۷۷/۱۰/۲۷ قاجاریه
حمام بلور ایمانی شهرستان ملایر، ضلع شمالی خ، شهیدطلوع ۲۲۵۹ ۱۳۷۷/۱۰/۲۷ اواخر قاجار
برج مقبره بابا حسین ۱ ک روستای سیاه کمر ملایر ۲۷۱۱ ۱۳۷۹/۰۳/۲۲ احتمالاٌ قرن ۶ ـ ۸ ق
یخچال میرفتاح   ۳۲۴۲ ۱۳۷۹/۱۲/۲۵  
خانه منصوری استان همدان، شهرستان ملایر، خیابان‌هاشمی نژاد ۴۶۹۱ ۱۳۸۰/۱۰/۱۱ قاجاریه ـ پهلوی
خانه لطفعلیان شهرستان ملایر، خیابان شهید مصطفی خمینی، کوچه شهید علیرضا شهبازیان ۴۸۹۲ ۱۳۸۰/۱۲/۱۹ اواخر قاجار
کاروان‌سرای فرهنگ شهرستان ملایر، ضلع جنوبی خیابان بروجرد ۵۰۳۹ ۱۳۸۰/۱۲/۲۵ اواخر قاجار ـ پهلوی
تپه امامزاده آور زمان شهرستان ملایر، بخش سامن، یک کیلومتری شمال روستای آور زمان ۷۰۱۴ ۱۳۸۱/۱۰/۱۰ هزاره دو و۱ ق‌م‌ ـ اسلامی
تپه چقا شهرستان ملایر، بخش سامن، دهستان سامن، روستای چقایی ۷۰۳۳ ۱۳۸۱/۱۰/۱۰ هزاره یک ق‌م‌
تپه سیا چقا شهرستان ملایر، بخش مرکزی، دهستان کمازان علیا، حد فاصل روستای زنگنه علیا و سفلی و سیا چقا ۷۰۳۴ ۱۳۸۱/۱۰/۱۰ هزاره دو ق‌م‌ ـ اسلامی
تپه خاکی/ علوی شهرستان ملایر، بخش جوکار، دهستان ترک شرقی، روستای علوی ۷۰۳۵ ۱۳۸۱/۱۰/۱۰ هزاره یک ق‌م‌
تپه قلعه بلنده شهرستان ملایر، بخش مرکزی، دهستان کمازان وسطی، روستای پیروز (پری)  ۷۰۳۶ ۱۳۸۱/۱۰/۱۰ هزاره یک ق‌م‌
تپه خون کافران/ ریش کافران شهرستان ملایر، بخش سامن، ۵۰۰ متری شرق روستای طجر ۷۰۳۷ ۱۳۸۱/۱۰/۱۰ هزاره ۳ تا یک ق‌م‌
پاتپه گونسپان شهرستان ملایر، بخش مرکزی، دهستان کمازان سفلی، روستای پاتپه گونسپان ۸۰۷۶ ۱۳۸۲/۰۱/۲۴ هزاره ۳ ق‌م‌
تپه قلعه حسین‌آباد شاملو شهرستان ملایر، بخش جوکار، دهستان المهدی، روستای حسین آباد شاملو ۱۳۳۵۷ ۱۳۸۴/۰۵/۲۲ پیش از تاریخ تا اسلامی
محوطه سیف الدوله ملایر، انتهای بلوار پاسداران، پارک سیفیه ۱۳۳۵۸ ۱۳۸۴/۰۵/۲۲ قاجاریه
محوطه ترپاخ تپه شهرستان ملایر، بخش جوکار، دهستان المهدی، یک کیلومتری شمال غرب روستای حسین آباد شاملو ۱۳۳۵۹ ۱۳۸۴/۰۵/۲۲ پیش از تاریخ ـ تاریخی
قلعه سلیمان خان بوربور بخش جوکار، دهستان ترک شرقی، روستای اسلام آباد (کرد خورد) ، قلعه سلیمان خان بوربور در جنوب غرب روستا ۱۶۴۸۹ ۱۳۸۵/۰۸/۲۷  قاجاریه
تپه شهر خرابه  شهرستان ملایر، بخش جوکار، دهستان المهدی، شرق روستای ده نو علی آباد ۲۱۵۹۱ ۱۳۸۶/۱۲/۰۷ قرون میانه اسلامی
تپه چشمه پهن شهرستان ملایر، بخش جوکار، دهستان جوکار، روستای چشمه پهن ننج ۲۱۶۰۶ ۱۳۸۶/۱۲/۰۷ تاریخی ـ قرون اولیه و میانه اسلامی
تپه علوی شهرستان ملایر، بخش جوکار، دهستان ترک شرقی، روستای علوی ۲۱۶۰۷ ۱۳۸۶/۱۲/۰۷ تاریخی ـ قرون اولیه، میانه و متاخر اسلامی
تپه عیسی خان II شهرستان ملایر، بخش جوکار، دهستان ترک غربی، روستای کمری ۲۱۶۱۵ ۱۳۸۶/۱۲/۰۷ مس و سنگ 
تپه کوسج خلیل I شهرستان ملایر، بخش جوکار، دهستان المهدی، روستای کوسج خلیل ۲۱۶۱۶ ۱۳۸۶/۱۲/۰۷ تاریخی ـ قرون میانه و متاخر اسلامی
تپه عیسی خان I شهرستان ملایر، بخش جوکار، دهستان ترک غربی، در میان اراضی روستای کمری ۲۱۶۱۷ ۱۳۸۶/۱۲/۰۷ تاریخی ـ قرون اولیه، میانه و متاخر اسلامی
تپه سگز آغاچ شهرستان ملایر، بخش جوکار، دهستان ترک غربی، روستای کمری ۲۱۶۱۸ ۱۳۸۶/۱۲/۰۷ تاریخی ـ قرون اولیه و میانه اسلامی
تپه قره قیه شهرستان ملایر، بخش جوکار، دهستان ترک غربی، روستای کمری ۲۱۶۱۹ ۱۳۸۶/۱۲/۰۷ مس و سنگ ـ مفرغ ـ تاریخی
کوکوش تپه شهرستان ملایر، بخش جوکار، دهستان ترک غربی، روستای منگاولی ۲۱۶۲۱ ۱۳۸۶/۱۲/۰۷ قرون میانه ومتاخر اسلامی
تپه کوسج خلیل II شهرستان ملایر، بخش جوکار، دهستان المهدی، شمال روستای کوسج خلیل ۲۱۶۲۲ ۱۳۸۶/۱۲/۰۷ تاریخی ـ قرون میانه و متاخر اسلامی
تپه اشرفی شهرستان ملایر، بخش مرکزی، دهستان حرم رود علیا، شرق روستای شوشاب ۲۱۶۲۳ ۱۳۸۶/۱۲/۰۷ اشکانی ـ قرون اولیه و میانه اسلامی
تپه بلمکوند شهرستان ملایر، بخش جوکار، شهر جوکار، شهرجوکار ۲۱۶۲۵ ۱۳۸۶/۱۲/۰۷ مس و سنگ قدیم، میانی و جدید
تپه بالا شهرستان ملایر، بخش مرکزی، دهستان حرم رود علیا، روستای توچغاز ۲۱۶۲۶ ۱۳۸۶/۱۲/۰۷ تاریخی ـ قرون اولیه و میانه اسلامی
تپه حاجیلو شهرستان ملایر، بخش مرکزی، دهستان حرم رود علیا، روستای شریف آباد ۲۱۶۲۷ ۱۳۸۶/۱۲/۰۷ قرون متاخر اسلامی 
تپه اشاق قلعه شهرستان ملایر، بخش جوکار، دهستان ترک غربی، روستای اشاق قلعه ۲۱۶۲۹ ۱۳۸۶/۱۲/۰۷ قرون میانه اسلامی
تپه کهنه خردمند شهرستان ملایر، بخش جوکار، دهستان ترک شرقی، روستای خردمند ۲۱۶۳۱ ۱۳۸۶/۱۲/۰۷ تاریخی
تپه قبرستان شاملو شهرستان ملایر، بخش مرکزی، دهستان حرم رود علیا، چسبیده به روستای شوشاب ۲۱۶۳۲ ۱۳۸۶/۱۲/۰۷ مفرغ میانی ـ تاریخی ـ قرون میانه و متاخر اسلامی
تپه قلعه مانیزان شهرستان ملایر، بخش مرکزی، دهستان جوزان، روستای مانیزان ۲۱۶۳۳ ۱۳۸۶/۱۲/۰۷ تاریخی ـ قرون اولیه و میانه اسلامی
گاگور تپه شهرستان ملایر، بخش جوکار، دهستان ترک شرقی، روستای طجر ۲۱۶۳۴ ۱۳۸۶/۱۲/۰۷ تاریخی ـ قرون اولیه و میانه اسلامی
گورستان توسک سفلی شهرستان ملایر، بخش مرکزی، دهستان جوزان، روستای توسکین ۲۱۶۳۵ ۱۳۸۶/۱۲/۰۷ اواخر قاجاریه ـ پهلوی
تپه ایوت شهرستان ملایر، بخش مرکزی، دهستان حرم رودعلیا، روستای شوشاب ۲۱۶۳۶ ۱۳۸۶/۱۲/۰۷ تاریخی
تپه محمد لیلی شهرستان ملایر، بخش مرکزی، دهستان حرم رودعلیا، روستای مهرآباد ۲۱۶۳۷ ۱۳۸۶/۱۲/۰۷ تاریخی ـ قرون میانه اسلامی
تپه ازناوله شهرستان ملایر، بخش مرکزی، دهستان موزاران، روستای ازناوله ۲۱۶۳۸ ۱۳۸۶/۱۲/۰۷ مفرغ ـ آهن ـ تاریخی ـ قرون اولیه و میانه اسلامی
تپه رضوانکده شهرستان ملایر، بخش مرکزی، دهستان موزاران، روستای رضوانکده ۲۱۶۳۹ ۱۳۸۶/۱۲/۰۷ مس و سنگ ـ مفرغ ـ اشکانی
تپه زمان‌آباد شهرستان ملایر، بخش جوکار، دهستان ترک غربی، روستای زمان آباد ۲۱۶۴۰ ۱۳۸۶/۱۲/۰۷ مفرغ میانی ـ تاریخی ـ قرون اولیه اسلامی
مورشالاخ تپه شهرستان ملایر، بخش جوکار، دهستان ترک شرقی، روستای اسلام آباد ۲۱۶۴۳ ۱۳۸۶/۱۲/۰۷ تاریخی ـ قرون اولیه اسلامی
تپه موالی شهرستان ملایر، بخش جوکار، دهستان ترک شرقی، روستای اسلام آباد ۲۱۶۴۴ ۱۳۸۶/۱۲/۰۷ تاریخی ـ قرون اولیه،میانه و متاخر اسلامی
تپه گاودانه شهرستان ملایر، بخش جوکار، دهستان ترک شرقی، روستای اوچ تپه ۲۱۶۴۵ ۱۳۸۶/۱۲/۰۷ مس و سنگ جدید ـ مفرغ
تپه توباغا شهرستان ملایر، بخش مرکزی، دهستان مورازان، جنوب روستای ازناوله ۲۱۶۴۶ ۱۳۸۶/۱۲/۰۷ قرون میانه اسلامی
تپه کسب شهرستان ملایر، بخش جوکار، دهستان جوکار، روستای کسب  ۲۱۶۴۷ ۱۳۸۶/۱۲/۰۷ اشکانی ـ قرون اولیه و میانه اسلامی
تپه خولی شهرستان ملایر، بخش جوکار، دهستان جوکار، روستای نصرت آباد  ۲۱۶۴۸ ۱۳۸۶/۱۲/۰۷ قرون متاخر اسلامی
تپه نیگاری شهرستان ملایر، بخش جوکار، دهستان جوکار، جنوب روستای عشاق ۲۱۶۴۹ ۱۳۸۶/۱۲/۰۷ قرون میانه و متاخر اسلامی
تپه آچیق تپه شهرستان ملایر، بخش جوکار، دهستان ترک شرقی، جنوب شرق روستای خردمند ۲۱۶۵۰ ۱۳۸۶/۱۲/۰۷ تاریخی ـ قرون اولیه و میانه اسلامی
قلعه ازناوله شهرستان ملایر، بخش مرکزی، دهستان موزاران، داخل روستای ازناوله ۲۱۶۵۵ ۱۳۸۶/۱۲/۰۷ قاجاریه ـ پهلوی
تپه پل نگار شهرستان ملایر، بخش جوکار، دهستان جوکار، جنوب روستای قوزان ۲۱۶۶۳ ۱۳۸۶/۱۲/۰۷ تاریخی ـ قرون اولیه اسلامی
تپه کبود شهرستان ملایر، بخش جوکار، شهر جوکار ۲۱۶۶۹ ۱۳۸۶/۱۲/۰۷ تاریخی ـ قرون متاخر اسلامی
تپه دهات بالا شهرستان ملایر، بخش مرکزی، دهستان کوه سرده، روستای پیر خداوردی ۲۱۶۷۰ ۱۳۸۶/۱۲/۰۷ اشکانی
قلعه سازه قشلاق شهرستان ملایر، بخش مرکزی، دهستان کوه سرده، روستای قشلاق ۲۱۶۷۱ ۱۳۸۶/۱۲/۰۷ قاجاریه ـ پهلوی
تپه امامزاده کسب شهرستان ملایر، بخش جوکار، دهستان جوکار، روستای کسب ۲۱۶۷۲ ۱۳۸۶/۱۲/۰۷ تاریخی ـ قرون اولیه، میانه و متاخر اسلامی
تپه شریف شهرستان ملایر، بخش مرکزی، شهر جوکار ۲۱۶۷۸ ۱۳۸۶/۱۲/۰۷ تاریخی
تپه پاواشور شهرستان ملایر، بخش سامن، دهستان حرم رود سفلی، روستای اسکنان ۲۳۶۵۷ ۱۳۸۷/۰۸/۲۵ تاریخی
تپه مزرنو شهرستان ملایر، بخش سامن، دهستان حرمرود سفلی، روستای بلرتو ۲۳۶۵۸ ۱۳۸۷/۰۸/۲۵ ساسانی ـ قرون اولیه اسلامی
تپه دلزه شهرستان ملایر، بخش سامن، دو کیلومتری جنوب شرق شهرسامن ۲۳۶۵۹ ۱۳۸۷/۰۸/۲۵ قرون اولیه اسلامی
تپه چغاخاتون شمالی شهرستان ملایر، بخش سامن، دهستان آورزمان، روستای آورزمان ۲۳۶۶۰ ۱۳۸۷/۰۸/۲۵ کالکوتیک
تپه کوبقرو شهرستان ملایر، بخش سامن، دهستان سامن، روستای ضربه علی ۲۳۶۶۱ ۱۳۸۷/۰۸/۲۵ تاریخی
تپه آسیاب آورزمان شهرستان ملایر، بخش سامن، دهستان آورزمان، روستای آورزمان ۲۳۶۶۲ ۱۳۸۷/۰۸/۲۵ اشکانی ـ قرون اولیه و میانه و متاخر اسلامی
تپه تاج خاتون شهرستان ملایر، بخش سامن، دهستان حرم رود سفلی، روستای کرتیل آباد ۲۳۶۶۳ ۱۳۸۷/۰۸/۲۵ تاریخی
تپه زرین شهرستان ملایر، بخش سامن، دهستان حرم رود سفلی، روستای اسکنان ۲۳۶۶۴ ۱۳۸۷/۰۸/۲۵ ساسانی ـ قرون اولیه اسلامی
تپه سنگر شهرستان ملایر، بخش سامن، دهستان سفید کوه، روستای قلعه علیمرادخاء ۲۳۶۶۵ ۱۳۸۷/۰۸/۲۵ تاریخی ـ قرون میانه اسلامی
تپه پادریژ شهرستان ملایر، بخش سامن، دهستان حرم رود سفلی، روستای اسکنان ۲۳۶۶۶ ۱۳۸۷/۰۸/۲۵ اشکانی
تپه لجنا شهرستان ملایر، بخش سامن، دهستان سامن، روستای امیرالامرا ۲۳۶۶۷ ۱۳۸۷/۰۸/۲۵ تاریخی ـ قرون میانه اسلامی
تپه نجات شهرستان ملایر، بخش سامن، دهستان حرم رود سفلی، روستای جریا ۲۳۶۶۸ ۱۳۸۷/۰۸/۲۵ تاریخی ـ قرون اولیه اسلامی
تپه سربن شهرستان ملایر، بخش سامن، دهستان حرم رود سفلی، روستای بلرتو ۲۳۶۶۹ ۱۳۸۷/۰۸/۲۵ اشکانی ـ قرون اولیه اسلامی
تپه قطه شهرستان ملایر، بخش سامن، دهستان حرم رود سفلی، روستای دهنو آورزمان ۲۳۶۷۰ ۱۳۸۷/۰۸/۲۵ تاریخی ـ قرون اولیه اسلامی
تپه کوچک شهرستان ملایر، بخش سامن، دهستان حرم رود سفلی، روستای کرتیل آباد ۲۳۶۸۹ ۱۳۸۷/۰۸/۲۵ تاریخی
تپه نیزار شهرستان ملایر، بخش سامن، دهستان حرم رود سفلی، روستای کرتیل آباد ۲۳۶۹۰ ۱۳۸۷/۰۸/۲۵ تاریخی ـ قرون اولیه اسلامی
تپه قرق شرقی شهرستان ملایر، بخش سامن، دهستان حرم رود سفلی، روستای کهریز ۲۳۶۹۱ ۱۳۸۷/۰۸/۲۵ تاریخی ـ قرون میانی اسلامی
تپه سیاهشکه شهرستان ملایر، بخش سامن، دهستان سفید کوه، روستای انجیره ۲۳۶۹۲ ۱۳۸۷/۰۸/۲۵ تاریخی ـ قرون اولیه اسلامی
تپه حسین‌آباد ناظم ۱ شهرستان ملایر، بخش سامن، دهستان حرم رود سفلی، روستای حسین آباد ناظم ۲۳۶۹۳ ۱۳۸۷/۰۸/۲۵ قرون میانه و متاخر اسلامی
تپه نوو شهرستان ملایر، بخش سامن، دهستان سامن، روستای ضربه علی ۲۳۶۹۴ ۱۳۸۷/۰۸/۲۵ قرون میانه اسلامی
تپه قرق غربی شهرستان ملایر، بخش سامن، دهستان حرم رود سفلی، روستای کهریز ناظم ۲۳۶۹۵ ۱۳۸۷/۰۸/۲۵ تاریخی
تپه مرن  شهرستان ملایر، بخش سامن، دهستان حرم رود سفلی، روستای حسن کوسج ۲۳۶۹۶ ۱۳۸۷/۰۸/۲۵ برنز
تپه‌هاشمی شهرستان ملایر، بخش سامن، دهستان حرم رود سفلی، روستای هزارجریب ۲۳۶۹۷ ۱۳۸۷/۰۸/۲۵ تاریخی
تپه زیر‌آبادی شهرستان ملایر، بخش سامن، دهستان حرم رود سفلی، روستای بلرتو ۲۳۶۹۸ ۱۳۸۷/۰۸/۲۵ اشکانی
تپه چال تپه شهرستان ملایر، بخش سامن، دهستان حرم رود سفلی، روستای کرتیل آباد ۲۳۶۹۹ ۱۳۸۷/۰۸/۲۵ تاریخی ـ قرون میانه اسلامی
تپه اردکلو شهرستان ملایر، بخش سامن، دهستان سامن، روستای اردکلو ۲۳۷۰۰ ۱۳۸۷/۰۸/۲۵ کالکولتیک ـ تاریخی
تپه قبرستان سیاه کمر شهرستان ملایر، بخش سامن، دهستان سفید کوه، روستای سیاه کمر ۲۳۷۰۱ ۱۳۸۷/۰۸/۲۵ تاریخی ـ قرون میانه اسلامی
تپه زغالی شهرستان ملایر، بخش سامن، دهستان حرم رود سفلی، روستای کرتیل آباد ۲۳۷۰۲ ۱۳۸۷/۰۸/۲۵ تاریخی
تپه بیوه زنان شهرستان ملایر، بخش سامن، دهستان حرم رود سفلی، روستای کرتیل آباد ۲۳۷۰۳ ۱۳۸۷/۰۸/۲۵ تاریخی
تپه قدیمی کلیل‌آباد شهرستان ملایر، بخش سامن، دهستان حرم رود سفلی، روستای کلیل آباد ۲۳۷۰۴ ۱۳۸۷/۰۸/۲۵ ساسانی ـ قرون اولیه اسلامی
تپه سرآسیاب شهرستان ملایر، بخش سامن، دهستان حرم رود سفلی، روستای کرتیل آباد ۲۳۷۰۵ ۱۳۸۷/۰۸/۲۵ کالکولتیک 
تپه دره خانی شرقی شهرستان ملایر، بخش سامن، دهستان سامن، ۱/۵ کیلومتری جنوب شهر سامن ۲۳۷۰۶ ۱۳۸۷/۰۸/۲۵ اشکانی ـ ساسانی ـ قرون میانه اسلامی
تپه اسیلیه شهرستان ملایر، بخش سامن، دهستان سامن، ۱/۵ کیلومتری جنوب غرب شهر سامن ۲۳۷۰۷ ۱۳۸۷/۰۸/۲۵ کالکولتیک ـ اشکانی ـ قرون میانه اسلامی
گورستان ژیر ری شهرستان ملایر، بخش سامن، دهستان حرم رود سفلی، روستای اسکنان ۲۳۷۰۸ ۱۳۸۷/۰۸/۲۵ هزاره یک ق‌م‌ 
تپه باغ شهرستان ملایر، بخش سامن، دهستان حرم رود سفلی، روستای بلرتو ۲۳۷۰۹ ۱۳۸۷/۰۸/۲۵ تاریخی
تپه پا برج شهرستان ملایر، بخش سامن، دهستان حرم رود سفلی، روستای اسکنان ۲۳۷۱۰ ۱۳۸۷/۰۸/۲۵ تاریخی
تپه ترکاشوند شهرستان ملایر، بخش سامن، دهستان حرم رود سفلی، روستای بلرتو ۲۳۷۱۱ ۱۳۸۷/۰۸/۲۵ هزاره یک ق‌م‌ ـ آهن III
تپه شازده شوری شهرستان ملایر، بخش سامن، دهستان سامن، روستای پیرسواران ۲۳۷۱۲ ۱۳۸۷/۰۸/۲۵ تاریخی
تپه دره خانی غربی شهرستان ملایر، بخش سامن، ۱/۵ کیلومتری جنوب شهر سامن ۲۳۷۱۳ ۱۳۸۷/۰۸/۲۵ اشکانی
تپه۳ حسین‌آباد ناظم  شهرستان ملایر، بخش سامن، دهستان حرم رود سفلی، روستای حسین آباد ناظم ۲۳۷۱۴ ۱۳۸۷/۰۸/۲۵ هزاره یک ق‌م‌ ـ تاریخی
تپه موداران شهرستان ملایر، بخش سامن، دهستان آورزمان، روستای موداران/میخواران ۲۳۷۱۵ ۱۳۸۷/۰۸/۲۵ قرون اولیه و میانه اسلامی
تپه ضربه علی شهرستان ملایر، بخش سامن، دهستان سامن، روستای ضربه علی ۲۳۷۱۶ ۱۳۸۷/۰۸/۲۵ کالکولتیک ـ برنز
تپه مزرعه نو شهرستان ملایر، بخش سامن، دهستان سامن، روستای امیرالامرا ۲۳۷۱۷ ۱۳۸۷/۰۸/۲۵ تاریخی
تپه بغداد کوچک شهرستان ملایر، بخش سامن، دهستان حرم رود سفلی، روستای کرتیل آباد ۲۳۷۱۸ ۱۳۸۷/۰۸/۲۵ قرون اولیه اسلامی
تپه حمام شهرستان ملایر، بخش سامن، دهستان حرم رود سفلی، روستای حسن کوسج ۲۳۷۱۹ ۱۳۸۷/۰۸/۲۵ تاریخی
سنگ‌نگاره چشمه صحبت شهرستان ملایر، بخش سامن، دهستان حرمرود سفلی، روستای جریا ۲۳۷۲۰ ۱۳۸۷/۰۸/۲۵ تاریخی
تپه واشان شهرستان ملایر، بخش سامن، دهستان سامن، روستای واشان ۲۳۷۲۱ ۱۳۸۷/۰۸/۲۵ تاریخی
تپه تل میش شهرستان ملایر، بخش سامن، دهستان حرم رود سفلی، روستای بلرتو ۲۳۷۲۲ ۱۳۸۷/۰۸/۲۵ تاریخی
تپه رباب شهرستان ملایر، بخش سامن، دهستان حرم رود سفلی، روستای اسکنان ۲۳۷۳۱ ۱۳۸۷/۰۸/۲۵ قرون میانه و متاخر اسلامی
تپه مارکش شهرستان ملایر، بخش سامن، دهستان آورزمان، روستای موداران ۲۳۷۳۲ ۱۳۸۷/۰۸/۲۵ آهن
تپه عباسیه  شهرستان ملایر، بخش مرکزی، دهستان موزاران، ۸۵۰ م روستای عباسیه ۲۴۳۳۱ ۱۳۸۷/۱۰/۱۵ تاریخی ـ قرون اولیه، میانه و متاخر اسلامی
محوطه زیرزمینی شهرستان ملایر، بخش سامن، دهستان سامن، شهر سامن ۲۴۶۲۲ ۱۳۸۷/۱۱/۲۷ ایلخانی
امامزاده ابراهیم (ع)  شهرستان ملایر، بخش جوکار، دهستان ترک شرقی، روستای علوی، ۳ کیلومتری جنوب غربی روستا  ۲۵۱۱۱ ۱۳۸۷/۱۲/۱۸ قاجاریه
حسینیه حاج منتصر الملک شهرستان ملایر، بخش سامن، دهستان آورزمان، روستای آورزمان  ۲۵۱۱۲ ۱۳۸۷/۱۲/۱۸ قاجاریه
امامزاه سام و‌هام (ع)  شهرستان ملایر، بخش سامن، شهر سامن، گلزار شهدای قدیمی سامن  ۲۵۱۱۴ ۱۳۸۷/۱۲/۱۸ قاجاریه
مسجد صاحب الزمان شهرستان ملایر، بخش سامن، دهستان سامن، روستای ضربعلی  ۲۵۱۱۵ ۱۳۸۷/۱۲/۱۸ صفویه
برج خانقلی شهرستان ملایر، بخش سامن، شهر سامن، خیابان امام، خیابان فارابی، محله چاله خانقلی، برج خانقلی ۲۵۱۲۱ ۱۳۸۷/۱۲/۱۸ ایلخانی
مسجد باب الحوائج شهرستان ملایر، بخش جوکار، دهستان جوکار، روستای ننج  ۲۵۱۶۷ ۱۳۸۷/۱۲/۱۸ قاجاریه
تپه زیرچاه  شهرستان ملایر، بخش سامن، دهستان حرم رود سفلی، روستای جریا  ۲۶۱۴۴ ۱۳۸۷/۱۲/۲۶ مفرغ
تپه پشت فرودگاه شهرستان ملایر، بخش سامن، دهستان حرم رود سفلی، روستای آرته بلاغ ۲۶۱۴۶ ۱۳۸۷/۱۲/۲۶ نوسنگی
تپه قراولخانه شهرستان ملایر، بخش سامن، دهستان آورزمان، روستای دره امید علی ۲۶۱۴۷ ۱۳۸۷/۱۲/۲۶ برنز
تپه دهنو ۱ شهرستان ملایر، بخش سامن، دهستان حرم رود سفلی، روستای دهنو آورزمان  ۲۶۱۴۸ ۱۳۸۷/۱۲/۲۶ کالکولتیک 
تپه دهنو ۲ شهرستان ملایر، بخش سامن، دهستان حرم رود سفلی، روستای دهنو آورزمان ۲۶۱۴۹ ۱۳۸۷/۱۲/۲۶ نوسنگی
تپه پایین فرودگاه شهرستان ملایر، بخش سامن، دهستان حرم رود سفلی، روستای آرته بلاغ ۲۶۱۵۰ ۱۳۸۷/۱۲/۲۶ نوسنگی ـ کالکولتیک
تپه چغا گز شهرستان ملایر، بخش سامن، دهستان آورزمان، روستای لولوهر ۲۶۱۵۱ ۱۳۸۷/۱۲/۲۶ کالکولتیک ـ برنز
تپه سه تپه شهرستان ملایر، بخش سامن، دهستان حرمرود سفلی، روستای کرتیل آباد  ۲۶۱۵۳ ۱۳۸۷/۱۲/۲۶ برنز ـ آهن
تپه پیری  شهرستان ملایر، بخش سامن، دهستان حرم رود سفلی، روستای جیجانرود  ۲۶۱۵۴ ۱۳۸۷/۱۲/۲۶ الکولتیک ـ برنز 
تپه چغاخاتون جنوبی شهرستان ملایر، بخش سامن، دهستان آروزمان، روستای آورزمان ۲۶۱۵۵ ۱۳۸۷/۱۲/۲۶ کالکولتیک
تپه کینی کل شهرستان ملایر، بخش ملایر، بخش سامن، دهستان آورزمان، روستای دره امید علی ۲۶۱۵۶ ۱۳۸۷/۱۲/۲۶ کالکولتیک ـ برنز ـ تاریخی
تپه زیر ری شهرستان ملایر، بخش سامن، دهستان حرم رود سفلی، روستای اسکنان ۲۶۱۵۸ ۱۳۸۷/۱۲/۲۶ هزاره ۱ق‌م‌
تپه زیر برج شهرستان ملایر، بخش سامن، دهستان حرم رود سفلی، روستای اسکنان ۲۶۱۵۹ ۱۳۸۷/۱۲/۲۶ برنز ـ قرون متاخر اسلامی
تپه حسین‌آباد ناظم ۲ شهرستان ملایر، بخش سامن، دهستان حرم رود سفلی، روستای حسین آّباد ناظم ۲۶۱۶۰ ۱۳۸۷/۱۲/۲۶ نوسنگی ـ کالکلولتیک
تپه پلویی شهرستان ملایر، بخش سامن، دهستان آورزمان، روستای میخواران ۲۶۱۶۱ ۱۳۸۷/۱۲/۲۶ کالکولتیک ـ بریز ـ هزاره یک ق‌م‌


+ ملایر من ; ٥:۱۳ ‎ب.ظ ; یکشنبه ۱٧ مهر ۱۳٩٠
    پيام هاي ديگران ()