ملایر

 216738_oPHr46H1.jpg

 

 

 نام ملایر:

زبان‌شناسان نام ملایر را به معنی «آشیانه عقاب، سرزمین آتش» دانسته‌اند. جمعی از زبانشناسان ملایر را این گونه نیز توصیف کرده اند: مل+آیر مل به معنی سرزمین، آیر بهمعنی آریایی؛ سرزمین آریایی ها و نیز ملایر در زمان قدیم به نام "مال آگر"به معنای خانه آتش نامیده می‌شد، به جهت وجود آتشکده معروف دوره مادها که اکنون در تپه قدیمی "نوشیجان"واقع است, ونیز در زمان حمله اعراب به ایران ، هنگام عبور ازاین منطقه به آب دست نیافتندوبه همین دلیل آن را(ماء لایری) آب دیده نشده خواندند.

 

 تاریخ ملایر:

هنگامی که آریایی ها از سرمای شمال روسیه (سیبری) به سرزمین ایران کوچ کردند ،یکی از اقوام آنها به نام ماد که قوی ترین قوم آریایی بود درناحیه غربی ایران کنونی ساکن شدند و آغازگر تاریخ ایران باستان گردیدند.

این قوم جنگاور و دامپرور بودند و سرزمین تازه را که سرسبز و گرم بود بهشت رؤیای خودیافتند.بعدها قوم ماد کشور ماد یا ماه را در باختر ایران بنا کرد و نخستین تمدن های انسانی را تشکیل داد

بنا بر آثار به جای مانده در همدان کنونی و گفته های بزرگ‌ترین تاریخ نگار ایران باستان پایتخت کشور ماد هگمتانه یا اکباتان(همدان کنونی)بوده است.بر این اساس ملایر و نواحی نزدیک به این شهر از اهمیت خاصی برخورداربوده اند.در این دوران ملایر به علت اهمیت ترابری و جغرافیایی موقعیتی ویژه داشت.باورود مادها به این منطقه و تشکیل حکومت توسط آنها در ملایر نیز قلعه‌ها و مرکز هایجمعیتی به وجود می‌‌آید که قلعه‌ها حافظ امنیت و حکومت بودند و مرکزهای جمعیتی روستا هایی کوچک بودند که با توجه به حاصلخیزی ملایر و آب و هوای مناسب آن به دامداری،کشاورزی و صنایع ابتدایی مشغول بودند.

از حوادث مهمی که در عهد ساسانیان درملایر اتفاق می‌‌افتد یکی شکست خسرو پرویز از بهرام چوبینه در ناحیه شهر کنونی ملایر و دیگری مخفی شدن یزدگرد سوم هنگام حمله اعراب در قلعه ای بر کوهی در چندکیلومتری شهر کنونی ملایر که هنوز به کوه یزدگرد مشهور است می‌‌باشد.

پس از کشته شدن نادرشاه افشار ،کریم خان زند(وکیل الرعایا) که یکی از سرداران اعظم او بود به پادشاهی رسید.قوم زندیه از ملایر به شیراز مهاجرت کرد و پس از به قدرت رسیدن قاجار مجبور شد از شیراز به ملایر باز گردد. قوم زند قبل از رسیدن به قدرت در جنگ های دیگری رشادت خود را به اثبات رسانده بودند مثل جنگ با عثمانی و افغان ها. از این رو سران قاجار برای جلوگیری از شورش مجدد طایفه زند سعی در کنترل آنها می نمایند. فتحعلی شاه قاجار، (دولتشاه) شاهزاده قجر را والی کرمانشاه کرد و دولتشاه در ملایر اقدام به تاسیس دارالحکومه نمود. بدین وسیله ایل زند تحت نظر قرار گرفتند و ملایر نام دولت آباد به خود گرفت. این زمان مقارن است با سال 1224 هجری شمسی. فتحعلی شاه قاجار از دختران سران ایل زند بنام مریم بیگم دختر شیخعلیخان زند زنگنه که سردار بزرگ کریمخان بود پسری به نام شیخ علی میرزا( شیخ الملوک) داشت که او را همراه کارداران و ملازمان به سمت ملایر روانه داشت تا به عنوان حاکم ملایر در شهر تازه تاسیس مستقر گردد. پس از او سیف الدوله فرزند عضدالسطان پسر بزرگ فتحعلیشاه حاکم همدان،لرستان و ملایرشد و این زمان حکومت او مقارن است با سلطنت ناصرالدین شاه و مظفرالدین شاه قاجار.

216738_97pHEyZ8.jpg

شکل گیری شهر ملایر :

هستهٔ اولیهٔ شهر ملایر، قلعهٔ بهرام چوبین است. این دژ یکی از پایگاه‌های مهم نظامی بهرام چوبین سردار نامی خسرو پرویز ساسانی بوده است. بهرام چوبین مدت کوتاهی هم شاهنشاه ایران شد. قلعهٔ بهرام چوبین در خیابان وفایی ملایر واقع شده است و به عنوان هسته اولیهٔ شهر ملایر شناخته می‌شود. هرچند امروزه با توسعهٔ شهر ملایر، قلعه بهرام چوبین در زیر خیابان و خانه‌های منطقه مدفون شده است، [پس از آنکه ایل زند دوباره به ملایر وارد شدند، در کنار قلعه چوبین، قلعه‌ای ساختند که بعدها به قلعه زندیه معروف شد.[

در شمال و شمال غرب، بقایای قلعه زندیه و قلعه چوبین بوده است که هر یک از این دو محله به سمت مرکز شهر کنونی توسعه یافته‌اند و به بخش مرکزی تازه ساز شهر وصل می‌شدند

 جاذبه های باستانی وگردشگری ملایر:

 آتشکده وقلعه باستانی نوشیجان

این تپه در 25 کیلومتری جاده ملایر-همدان بر روی صخره طبیعی مشرف برجلگه شورکات قرارگرفته ودارای دیدگاه وسیع وچشم اندازی زیباست که بدون شک درهزاره اول ق .م بعلت سرسبزی وطراوات خاصی که این جلگه داشته موردتوجه اقوام ماد قرارگرفته است چیزی که براهمیت این تپه می افزایدمعماری آن است ، چراکه معماری خاص دوره ماد و قبل از هخامنشیان را برای ما روشن می سازد . با توجه به شواهد وعناصر معماری کاوش شده ازاین تپه ماد ها ازآن بعنوان قلعه نظامی استفاده می کردند.طبق بررسیهای انجام شده توسط دیویداستروباخ باستان شناس انگلیسی درنتیجه این حفاریها ، سه طبقه 1 و2 3 برای این تپه شناسایی شدطبقه اول رابه مادها ازنیمه دوم قرن هشتم تانیمه اوائل قرن ششم قبل ازمیلاد و طبقه دوم رابه هخامنشیان وطبقه سوم رابه ساسانیان نسبت می دهندبقایای آثاری که ازاین تپه بدست آمده دربرگیرنده معماری مادهاست که شامل :

 1-بنای قدیمی جبهه غربی تپه که نخستین آتشگاه است ، بقایای یک آتشدان درجبهه جنوبی نشانگرمراسم نیایش آتش میباشداتاق معبدبصورت شمالی-جنوبی ساخته شده است ودربدنه مخروطی شمالی آن سه طاقچه بطور نامحصوص دیده میشوددرحاشیه جنوبی معبدبقایای یک سکوی برجسته وجود داردکه احتمالاً شالوده پایه ستونهای معبد بوده است آخرین تاریخ استفاده ازاین بنای تاریخی همزمان با دگرگونی معماری دراین تپه وایجادتالارستون دار درشرق میباشد.

2-تالارستون دار (آپادانا) : این تالار بر روی سکوی خشتی قرارگرفته است تالارهای ستون دارفوق یعنی آپادانا ، نودین تپه وتپه نوشیجان با تالارهای اوراتویی که در آلتین تپه آسیای صغیربدست آمده قابل مقایسه هستندواحتمالاً تاثیرپذیری ازهنرمعماری ((اوراتو)) ساخته شده است

3-معبداصلی : شکل معبدبصورت نیم چلیپا بوده وباهمان عناصر معماری دژ ساخته شده است در زاویه شمالی سرسرا پایه آتشدانی وجود داردکه ازسه بخش کاملاً مشخص ساخته شده است بایدخاطرنشان کرداین نوع آتشگاه ازنظر پلان دراکثرآتشگاه های دوره ساسانیان بچشم میخورد.

4-اتاقهاوانبارها : این بخش دومین اثر مهم تپه نوشیجان راتشکیل می دهد که در شرقی ترین قسمت تپه قرارگرفته ودارای حصار ، بارو،اتاقهای مسکونی وانبارمیباشد.

5-تونل : دربخش شمالی تالارستون دار و درامتدادشرق وغرب حفره ای سردابی شکل کنده شده که درعمق 3 متری به صخره منتهی میشود با توجه به شکل تونل بنظرمی رسدکه کارمعماری پایان نیافته وازاین جهت میتوان استنباط کردکه احداث آن درآخرین دوره سکونت دراین تپه صورت پذیرفته وازطرفی احتمالاً ایجادآن تپه جنبه امنیتی داشته است .

 

216738_nWgcUJSf.jpg

 بازار قدیمی ملایر

قدمت هسته اولیه بازار ملایربه زمان شیخ الملوک (فرزندفتحعلی شاه قاجار) میرسدکه شامل دو راسته شمالی جنوبی وشرقی غربی میباشدسبک معماری آن اصیل وسنتی است وسخت تحت تاثیرالگوهای بازار دوره صفویه وزندیه (بازاروکیل) قرارگرفته است بازارملایربه شیوه خطی وارگانیک ساخته شده ودارای در ورودی است .بازاراصلی دردوره شیخ الملوک بناشده وافرادی چون مهرعلیخان وابوالقاسم خان نوردی ومیرفتاح آن راگسترش داده اند.

درقسمت انتهایی وشمال شرقی بازارخان کاروانسرای خان میباشد . در دوره قاجاریه حوضی در وسط مهمانسرا بوده و در قسمت شمال غربی این سرا برف انداز واقع شده است که اختصاص به ریختن برفهای بام داشته است .

216738_HtyyVKzV.jpg

 کاروانسرای میرفتاح

به کاروانسرای حلاجها معروف است که درغرب راسته اصلی بازارملایرتوسط دالانی با طاق ضربی به آن متصل شده وسایرکاروانسراها باآجرخشت وملاط گل ساخته شده است .

 کاوانسرای شیخ الملوکی

بنیانگذارآن شیخ الملوک بوده این کاروانسرا درشمال غربی راسته اصلی بازارتوسط شیخ الملوک ساخته شده که قدیمترین کاروانسرای بازارملایربوده ودرحال تخریب میباشد.

216738_iih2feNT.JPG

 دریاچه مصنوعی ومجتمع تفریحی کوثر

این مجموعه که درابتدای ورودی شهرستان ملایر ، میدان کوثراحداث شده است شامل دریاچه ای مصنوعی بمساحت تقریبی 2 هکتار،باغ پرندگان ،سکوی چشم انداز ،دریاچه ،آبشار،مسجدکوثر،مجموعه فرهنگی وامکانات قایق رانی میباشد.

216738_G38XNqSN.jpg

 باغ سیف الدوله

یکی از قدیمی ترین بوستانهای طبیعی غرب کشور بوستان سیفیه ملایر است که در شمال شرقی این شهر در دامنه کوه گرمه قرار گرفته ودر مساحتی در حدود 10 هکتار بنا شده است . این بنا در سال 1304 توسط سیف الدوله (نوه فتحلیشاه ) در زمان حکومتش بر ولایت ملایر و تویسرکان احداث شد . یکی از علل بوجود آمدن این بنای قدیمی بدین شرح بوده است :

 216738_aathTzAJ.jpg

در زمان قاجاریه شهرستان ملایر شهر جدیدالتاسیسی بوده است وفاقد امکانات رفاهی لازم بوده است.بنابراین حاج سیفدواله تصمیم به احداث این پارک تفریحی گرفت .

دلیل دیگر اینکه آب وهوای گرم موجب شد که سیف الدوله زمینی خریداری و از مهندسین ایتالیایی برای احداث باغ با موافقت ناصرالدین شاه کمک گرفت ،این پارک دارای درختان چنار کهنسال برای ایجاد سایه ،حوضچه ها و آبنما وجنگل مصنوعی بر روی تپه ها می باشد .

این بوستان دارای دو استخر است ودارای مسجدی است که توسط سیف الدوله احداث شده است وساختمانی که ظاهرأ محل سکونت بانی آن بوده است.از آنجایی که مهندسین آن ایتالیایی بوده اند این پارک به شکلهای صلیبی وبیضی ساخته شده است و آب مورد نیاز آن از طریق احداث قناتی در 8 کیلومتری زرک توسط مقنیان یزدی از کوههای اطراف به محوطه پارک انتقال یافت .

216738_fOVlhSEc.jpg

 مقبره سیف الدوله

این نوع مقبرها از نوع مقابر غیر مذهبی بوده است ودارای پلان چهار ضلعی است .چهار ظلعی گنبد دارای پیشینه دو گانه است که یک بخش آن همان آتشکده ساسانیان و یا چهار طاق است و یکی به دوره قاجاریه وحتی بعد از آن میرسد. دراین مقبره علاوه بر قبر سیف الدوله قبرامیرالمؤید و نوه سیف الدوله وهفت قبر دیگر در آنجا قرار دارد.

216738_QGoPncKP.jpg

تپه سیاه چقا

تپه در 25 کیلومتری ملایر واقع شده است با ارتفاعی در حدود 12 متر ،که سفالهای سطحی آن نشان میدهد این مکان باستانی متعلق به هزاره اول قمری است.

 تپه پری

اثر این تپه طبق حفاریهای انجام شده به هزاره اول ق.م میر سد آثار آن مربوط به قبور می باشد وسبک توفین در این قبور بیانگر فرهنگ گذشته ودوره پیش از تاریخ می باشد.

216738_KFpJhJdC.jpg

  تالاب فصلی آقا گل

تالاب فصلی وطبیعی آقا گل در حد فاصل استان مرکزی وهمدان در1 کیلومتری جنوب شرقی روستای کرد خور (اسلام آباد)قرار دارد که از بخش جوکار قابل دسترسی می باشد .آب این تالاب از حوضه رودخانه قره چای در دشت کمیجان تأ مین می شود .

آبگیری تالاب از اواخر آذر ماه آغاز وتا ا واسط خرداد ماه پایان میپذیرد .وسعت آن در حدود 600 هکتار میباشد و عمق آن از 1 تا 6 متر متغیر است ودر فصلهای پر آب به 15 کیلومتر هم میرسد ودر مسیر مهاجرت پرندگان شمالی که از روسیه ،قفقاز وشبه جزیره اسکاندینا وی جذب این تالاب میشود قرار دارد که عمده آنها از اردک،غاز ،فلامینگو ، مرغ باران ،حواصیل و… می باشد .

تپه گوراب

قلعه گوراب بنایی مرتفع در جوار روستای گوراب و5 کیلومتری جاده ملایر به اراک واقع شده است که واجد ارزش تاریخی است ومتعلق به دوره ساسانیان ویا اشکانیان بوده است . سفالهای کشف شده از این تپه موید این مطلب است. قدمت این دژ را میتوان به شرح زیر ذکر کرد:

1-لایه های زیرین تپه به ما قبل تاریخ حدود هزاره چهارم قبل از میلاد

2-لایه های میانی به دوره تاریخی هزاره اول قبل از میلاد

3-لایه های فوقانی مربوط به دوره اسلامی از جمله ایلخان میباشد

مهمترین اثر تاریخی خرابه های دژ گوراب است که در 12 کیلومتری جنوب ملایر قرار گرفته است . اثر تاریخی دیگر قلعه چوبین ومقبره مجاور است که بنام قلعه بلنده و امام زاده غریب در جنوب شرقی میباشد.

216738_bfF3Wx6P.jpg

 برج بید کرپه

این برج در 40 کیلومتری جنوب شهرستان ملایر در روستای بید کرپه وسطی قراردارد . این برج خشتی وگلی در محله چال خانقلی شهر واقع شده است وقدمت ان به حدود 700 سال قبل از آن میرسد . این برج در حدود ارتفاعی به اندازه 16 متر و در 4 طبقه می باشد.

طبقه اول مستقیمأ بر روی صخره بنا شده است و مصا لح آن از قلوه سنگها می باشد .طبقه دوم دارای ارتفاع 3 متر و طبقه چهارم نیز با انواع طاقچه ، شومینه ، تیرکش ،وسقف نظام یافته است و درجنگ جهانی اول در حمله روسها طبقه بالایی آن به توپ بسته شد.

216738_M9TT0IQ0.JPG

قلعه سلیمان خان بور بور

مساحت آن در حدود یک هکتار است . زمان ساخت آن مشخص نیست اما از کتیبه های داخل روستا قدمت آن به 1285 بر می گردد .که مربوط به اوایل حکومت قاجار میباشد. تعداد برجها ده عدد بوده که حدودأ فاصله برجها از یکدیگر 45 مترمیباشد.

در محوطه درونی حصار سه قلعه جداگانه ای وجود دارد . قلعه شمال شرقی مربوط به محمد خان زندیه و مصطفی خان بوده است . وقلعه حسین خان بور بور تنها قلعه ای بوده که با این وسعت شناخته شده است ودارای تزئینات آجر کاری و معرق کاری است که معماری آن به دوره قاجاریه برمیگردد.

 خانه قدیمی لطفعلی خان

این عمارت قدیمی از دوران قاجاریه باقی مانده و در خیابان شهید مصطفی خمینی ملایر واقع شده است این بنا دارای سه قسمت ،اندرونی، اصطبل بوده که تنها بخش حسینه سالم مانده است. این بنا در حدود 150 سال پیش ساخته شده است ودارای حوض خانه ، طاق نما ، دربهای چوبی ارسی و شیشه های رنگی است که در حال حاضر به موزه ملایر تبدیل شده است .

216738_0fnpiTSX.jpg

 خانه قدیمی منصوری

این خانه در بلوار سیف الدوله ملایر واقع شده است که متعلق به مرحوم عبدالصمد منصوری است ودارای ساختمانی در حدود 2850 متر است .

زیر بنای ساختمان470 متر وحیاط آن 2380 متر میباشد . این بنا در دو طبقه ساخته شده که طبقه زیرین تمامأ‌ با طاقهای ضربی و خشتی ساخته شده است.

آرامگاه یوشع پیامبر

این بنا درفاصله 55 کیلومتری غرب ملایر و 12 کیلومتری شرق دهستان سفید کو واقع شده که مقبره حضرت یوشع از انبیاد بنی اسرائیل است که به بابا حسین نیز معرفی شده است

216738_qdS6p4bc.jpg

آرامگاه سام و حام

این بنا در شهر سامن واقع شده استکه ارامگاه فرزندان حضرت نوح بوده اندو نام سامن برگرفته از نام این دو "سامحین"است

یخچال میر فتاح

این بنا در شهر ملایر است که از این بنا برای ذخیره سازی یخ استفاده می شده است

 216738_LZKxFpqg.jpg

مینی ورد ملایر (پنجره‌ای به سوی دنیا)

اولین مینی ورد خاورمیانه و چهارمین مینی ورد جهان است که پس از کشورهای ژاپن، بلژیک و چین در ایران و در شهر ملایر ساخته می‌شود.

نمونه این پروژه در ایران و خاورمیانه وجود ندارد و ساخت این مینی ورد با بهره‌گیری از شهر بروکسل بلژیک ساخته خواهد شد. در این پروژه ۱۳۸ اثر تاریخی ملی و جهانی در مقیاس یک دهم ساخته می‌شود که ۱۵ اثر از این تعداد، از آثار تاریخی جهان هستند.

از جمله آثار در حال ساخت می‌توان به برج ایفل، اهرام ثلاثه و تاج محل هندوستان به عنوان چند اثر مهم جهانی که در مینی ورد به نمایش گذاشته می‌شود اشاره کرد. با آغاز به کار این پروژه عظیم در ملایر نه تنها مردم این شهرستان بلکه تمام مردم ایران می‌توانند چندین اثر تاریخی مهم جهان و ایران را از نزدیک و در ابعاد کوچکتر ببینند.

همچنین ساخت پرسپولیس تخت جمشید، حافظیه، برج آزادی، آرامگاه باباطاهر و بسیاری دیگر از آثار تاریخی ملی را از دیگر آثار در نظر گرفته شده برای نخستین مینی ورد ایران اعلام کرد. مینی ورد در قسمت شرقی شهر ملایر در حال ساخت می‌باشد.

/ 0 نظر / 94 بازدید